حسن بن محمد بن حسن قمى ( مترجم : قمي )
12
تاريخ قم ( فارسي )
تحصيل كردم و بدست آوردم بعضى از آن آن بود كه از افواه مردم شنيده بودم كه خُذِ الْعِلْمَ من افْواه الرِّجَالِ و بعضى از آن خود بر آن وقوف يافته بودم و بسيار جهد و كوشش كردم و همّت مصروف داشتم بر آنك مجموع اين اخبار در يك كتاب بيابم يا از يك كس بدانم مقدور و متمشّى نشد بلكه هر خبرى در كتابى ديگر و از جايى و كسى ديگر بدست آوردم و چنين رسانيدند به من كه كتابى مشتمل بر مجموع اخبار قم بنزديك مردى از عرب كه به شهر قم متوطَّن بود نام او على بن حسين بن محمد بن عامر بوده است در سنهء ثمان و عشرين و ثلثمائة [ 1 ] برسيد به شهر قم و آن كتاب در خانه نهاده بود و آن خانه فرود آمد و آن كتاب در آن ميان تلف شد و در آن كتاب ذكر اخبار عرب بود كه بقم نزول كردند و ذكر دولت و اقبال ايشان تا به چند گاه بود و چند حرب كردند و به غير ازين قصّه و خبرى ديگر در آن نبود و همچنين حمزه را ديدم كه در كتاب خود ياد كرده بود كه بسيار زحمت و مشقّت و تعب و رنج به دو رسيد و من سوگند ميخورم كه آنچ حمزه فرمود عين صدق و صواب بود و مع هذا كه آن اخبار كه او در كتاب خود ياد كرده بود مجموع از فاضلان شهر او به دو رسيده بود كه ايشان نيز در [ 2 ] جمع آن عاجز و مضطر گشته بودند چون زيادتى همّت بر تحصيل آن داشتند در اتمام آن مقاسات و معانات كشيدند حمزه آن اخبار نقل ازيشان جمع كرد و هر خبرى بموضعى و محلَّى كه لايق بود از كتاب خود ياد كرد و من هيچ فاضلى و بزرگى را به شهر قم نيافتم كه بنزديك او خبرى از اخبار شهر قم باشد كه ازو ياد گيرم تا بسبب آن تصنيف كردن اين كتاب بر من آسان آيد پس من استخاره كردم بخداى عزّ و جلّ و توكّل كردم برو در جمع كردن اين كتاب و درين مدّت كه اتّفاق تصنيف اين كتاب افتاد هر خبرى گزيده از اخبار قم كه يافتم درين كتاب جمع كردم و آن را بكتاب قم نام نهادم چنانچ ياد كردهام از اخبار قم قديمه و حديثه ياد كردم و پيشتر ازين عزيمت نموده بودم بر تصنيف كتابى كه مشتمل باشد بر اخبار عرب اشعريه كه بقم نزول كردند جاهليّها و اسلاميّها چون اين كتاب مرا دست داد با خود گفتم بهتر آن بود كه اخبار عرب كه بقم آمدهاند درين كتاب ياد كنم زيرا كه ايشان آن كسى بودند كه مالك شهر قم شدند و آن را تكوير كردند
--> [ 1 ] - 328 هجرى قمرى ، [ 2 ] - در نسخهء اصل جميع ضبط گرديده است .